Báo lá cải

Trong nền kinh tế thị trường, quan hệ giữa người gửi tiền, người vay tiền và ngân hàng là quan hệ mua bán tiền tệ sòng phằng, thuận mua vừa bán. Ngân hàng cần có khách hàng và ngược lại khách hàng cũng cần có ngân hàng.

Từ đó, lãi suất được hình thành trên cơ sở quan hệ cung cầu của thị trường tiền tệ. Nhà nước trên một phương diện nào đó có thể kiểm soát giới hạn trên của lãi suất nhằm bảo vệ người vay tiền khỏi các tác động bất lợi của các chủ nợ cho vay nặng lãi.

Ở Việt Nam, ngoài những mối tương quan trên, Nhà nước còn ban hành một quy định có lẽ không phù hợp với kinh tế thị trường là buộc lãi suất phải luôn thực dương so với lạm phát. Quy định này can thiệp quá sâu vào quan hệ cung cầu tiền tệ.

Khách hàng có thể tùy chọn ngân hàng để gửi tiền nhưng ngân hàng thì không thể từ chối. Ngân hàng chỉ có một công cụ để điều tiết việc huy động là lãi suất. Khi quy định lãi suất thực dương, ngân hàng như bị trói lại vào cỗ xe lạm phát mà họ không có quyền cầm lái. Đối với ngân hàng, lạm phát là khách quan, không thể bắt họ chịu trách nhiệm về một yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát của họ.

Ngày 19 tháng Năm vừa qua, Ngân Hàng Nhà Nước ra qui định tăng lãi suất cơ bản, từ đó tăng lãi suất cho vay, đồng thời huỷ bỏ mức trần lãi suất huy động vốn.

Cùng thời điểm lãi suất mới có hiệu lực, thị trường chứng khoán chảo đảo mạnh do giới đầu tư rút tiền ra khỏi thị trường chứng khoán và gởi vào ngân hàng.

Liệu hệ thống ngân hàng sẽ trở nên hấp dẫn hơn cho giới đầu tư? Và thị trường chứng khoán sẽ bị ảnh hưởng ra sao?

Minh Biện xin trân trọng giới thiệu bài viết mới của anh Lê Hồng Giang, một thành viên đã tham gia Minh Biện từ những ngày đầu. Anh Giang du học ở Mỹ, tốt nghiệp Tiến sỹ Kinh tế tại Australian National University, chuyên ngành Kinh tế Vĩ mô. Anh quan tâm đến các vấn đề mô hình tổng cân bằng định lượng (CGE) và tài chính tiền tệ. Anh hiện là chiến lược gia về tiền tệ (Currency Strategist) cho một quỹ hỗ tương vĩ mô (Macro Hedge Fund), có trụ sở tại Anh và Australia.

Ngay sau khi NHNN hủy bỏ trần lãi suất huy động 12%/năm và thay bằng trần lãi suất cho vay 18%/năm (150% của lãi suất cơ bản vừa được nâng lên 12%/năm), tất cả các NHTM, kể cả các NHTM quốc doanh, đều đồng loạt tăng lãi suất huy động. Chỉ sau vài ngày chạy đua, lãi suất huy động của các NHTM (lên đến 15%-16%/năm) đã cao hơn khá nhiều so với lãi suất tái cấp vốn của NHNN (13%/năm) và lãi suất tái chiết khấu (11%/năm) mà NHNN cũng vừa nâng lên. Các NHTM phải tăng lãi suất huy động cao như vậy vì toàn bộ hệ thống ngân hàng đang gặp khó khăn về thanh khoản do chính sách thắt chặt tiền tệ của NHNN và đang phải vay mượn lẫn nhau trên thị trường liên ngân hàng với lãi suất rất cao (có lúc vượt quá 20%/năm). Lẽ ra lãi suất trên thị trường liên ngân hàng cho mục tiêu quản lý thanh khoản phải dao động trong khoảng 11% đến 13%/năm, nghĩa là nằm giữa lãi suất tái chiết khấu và lãi suất tái cấp vốn. Đây là điều mà NHNN mong muốn và cũng là qui luật thông thường trong hệ thống ngân hàng các nước, mà một ví dụ cụ thể là hệ thống ngân hàng của Mỹ.