Người Việt soi gương
Chúng ta có nhiều nét văn hoá riêng biệt, nhưng chưa bao giờ đủ lớn mạnh để thành thương hiệu trên trường quốc tế, vì sao vậy?
Tôi đã đắn đo trước khi bắt đầu blog này. Sở dĩ, chủ đề mà tôi sắp bàn vượt quá tầm độ tuổi và vốn tri thức eo hẹp của tôi. Cuối cùng tôi vẫn quyết định viết, không phải bằng cách nhận định đầy đủ, bao quát như một chuyên gia, chỉ là góc nhìn chủ quan, những khía cạnh mà tôi tiếp nhận trực tiếp hay bằng các nguồn thông tin khác nhau (sách, báo, TV, internet…) mà bản thân tôi đã không ghi lại rõ. Tôi rất mong nhận được ý kiến của tất cả mọi người cùng với nhiều số liệu thống kê cũng như dẫn chứng mà tôi chưa kịp thu thập đầy đủ.
Người Việt soi gương: Tinh thần dân tộc – Niềm tự hào Văn Hoá Lịch Sử (phần 1)
Tinh thần dân tộc của người Việt Nam, có ai nghi ngờ?
Ở trường, chúng ta được học quá trình chống giặc ngoại xâm gần như phủ kín chiều dài 4000 năm lịch sử đất nước. Kể từ khi Ngô Quyền đánh tan quân Nam Hán tại biển Bạch Đằng năm 938 và lên ngôi năm 939 cho tới nay, nước ta đã không còn là quận Giao Chỉ của Trung Hoa nữa. Họ hết lần này đến lần khác đem quân sang xâm lược, chúng ta giữ được chủ quyền, nhưng vẫn phải chịu hơn 1000 năm bắc thuộc, điều xảy ra với hầu hết các nước tiếp giáp Trung Quốc. Sang thế kỷ XX, chúng ta lại lần lượt phải đọ sức với người Pháp, người Nhật, người Mỹ, và lại cả người Hoa trước khi trở thành Việt Nam của ngày hôm nay.
Trong “Bình ngô đại cáo”, Nguyễn Trãi viết:
Nhân nghĩa chi cử yếu tại an dân,
Điếu phạt vi sư mạc tiên khử bạo.
Như nói chuyện Đại Việt chi quốc,
Thực vi văn hiến chi bằng,
Sơn xuyên chi cương vực ký thù,
Bắc Nam chi phong tục diệc dị.
Bản dịch:
Việc nhân nghĩa cốt ở yên dân
Quân điếu phạt trước lo trừ bạo
Như nước Đại Việt ta từ trước
Vốn xưng nền văn hiến đã lâu
Núi sông bờ cõi đã chia
Phong tục bắc nam cũng khác
Bất kể là nước nào, một khi muốn khống chế nước ta, họ đều có một kế hoạch đồng hoá bài bản. Các thầy giáo ở trường thường nói rằng, người Việt Nam bằng sự “thông minh” của mình luôn biết lợi dụng điều kiện đó để học hỏi những tinh hoa nhân loại mà vẫn giữ lại bản sắc riêng cho mình. Tôi cũng tin như thế suốt thời đi học.
Trong kỷ nguyên công nghệ cao hiện nay, chúng ta phải hội nhập với thế giới mới mong bắt kịp sự phát trển của nền văn minh nhân loại. Dù công cuộc đổi mới bắt đầu cách đây hơn 20 năm, cơ chế mở cửa bắt đầu cách đây hơn mười năm, không phải là sớm, nhưng chúng ta đã kịp tham gia ASEAN năm 1995, APEC năm 1998, và WTO năm 2006. Điều kiện giao lưu như vậy quả là thuận lợi cho người Việt Nam.
Thế nhưng hàng ngoại nhập vẫn được ưa chuộng phần vì công nghệ của họ cao và sản phẩm đa dạng. Trong khi đó, hàng Việt Nam ít chủng loại hơn, chất lượng chưa thuyết phục mà giá cả lại kém cạnh tranh. Có thể nhận thấy ngay các ngành không có sự cạnh tranh của hàng hoá nước ngoài, nhất là những thứ hàng độc quyền giá tăng trong khi chất lượng chưa thể nói là tốt lên nhiều.
Cũng tương tự như thế, ở lĩnh vực văn hoá nghệ thuật, truyền thông giải trí, sản phẩm ngoại cũng đang ồ ạt chiếm lĩnh thị trường, thị hiếu người Việt. Màn ảnh rộng hay truyền hình đều tràn ngập ấn phẩm của Hoa, Hàn, Mỹ. Cùng một cách lý giải như trên, bởi vì phim Việt Nam chưa hay, kỹ xảo yếu kém, chưa đáp ứng nhu cầu người thưởng thức. Tôi không muốn dùng blog này để mổ xẻ những cái hơn của phim ảnh các nước nói trên, tôi chỉ đề cập đến đây và nhờ các bạn trả lời một câu hỏi:
Tại sao khi xem phim nước ngoài chúng ta lại cảm nhận được nhiều điều gần gũi với cuộc sống của chúng ta đến thế?
Tất nhiên là do tính nhân văn của phim rồi. Nhưng liệu chỉ bởi tính nhân văn của bộ phim? Chúng ta có thể nhận ra nhiều sự khác biệt trong lối sống của người phương Tây trong phim Âu Mỹ, lối sống Á Đông rất hiện đại và tiên tiến của xứ kim chi, nhưng riêng với phim Trung Quốc, bản thân tôi nhiều khi tưởng tượng, với một cốt truyện như thế, với các nhân vật và tính cách như thế, với tình tiết như thế, chỉ cần thay đổi một chút bối cảnh và tên nhân vật thì bộ phim hoàn toàn có thể là phim Việt Nam.
Trong các tác phẩm văn học đầu thế kỷ trước của những nhà văn như Vũ Trọng Phụng, Nguyễn Công Hoan hay nhóm Tự lực văn đoàn, ta có thể thấy người Việt chạy hụt hơi theo văn hoá Pháp như thế nào. Nhiều người sẵn sàng quên luôn xuất xứ mà họ cho là thấp hèn. Người “có học” thích chêm tiếng Pháp vào lời nói bất cứ khi nào có thể. Ngay đến danh xưng ông tôi, mày tao giữa người Việt với nhau cũng dùng tiếng Pháp như một thói quen sành điệu. Các nhà phê bình văn học thường dùng những chi tiết này để mô tả mặt tiêu cực của xã hội VN nửa phong kiến. Vậy hãy so sánh với xã hội hiện tại của chúng ta!
Cách đây không lâu, khi qua blog của anh Trần Bằng Việt, đọc comment của một bạn trẻ góp ý với anh về việc dùng nhiều từ tiếng Anh trong bài nói chuyện, tôi bỗng giật mình nhìn lại. Anh Việt là người quản lý dự án một công ty phần mềm máy tính lớn. Với tin học, có nhiều từ không thể diễn đạt bằng tiếng Việt và nhiều khi nói bằng tiếng Anh sẽ dễ hiểu hơn, anh Việt có dùng nhiều từ chuyên ngành cũng là điều khó tránh. Nhưng tôi thì lại khác, tôi nhận ra đôi khi trong giao tiếp với bạn bè mình, tôi cũng hay sử dụng tiếng Anh một cách không cần thiết, lên mạng viết blog cũng lấy cái nick bằng tiếng Anh, xuất xứ từ một cuốn truyện của Anh, trong khi nhều người sống và làm việc ở nước ngoài lâu năm cũng chưa đến mức như vậy.
Khi ra phố, ta có thể dễ dàng trông thấy các bạn thanh niên ăn mặc chải chuốt với các kiểu tóc và phục sức như những người Hàn Quốc chính hiệu. Tiếp tục hãy nhìn vào nền văn hoá của người Hàn. Cho đến thời điểm này người Hàn vẫn có một nền văn hoá riêng biệt, không thể nhầm lẫn với Trung Hoa hay bất kỳ nước nào. Văn hoá của họ thậm chí còn trở thành một “món hàng xuất khẩu” đem lại lợi nhuận khổng lồ.
Thực ra chúng ta còn nhiều nét văn hoá riêng biệt, nhưng chưa bao giờ đủ nhấn mạnh để thành một thương hiệu trên trường quốc tế.
Trần Trọng Kim(một học giả uyên thâm cả tân và cựu học, là người tận tụy cho ngành giáo dục Việt Nam đầu thế kỷ XX) viết trong Việt Nam Sử Lược( Tác phẩm được đánh giá là một trong những quyển sử Việt Nam có phong cách ngắn gọn, súc tích và dễ hiểu, được tái bản nhiều lần): “Chúng ta có thật sự đủ bản lĩnh và tinh thần dân tộc để giao lưu học hỏi tinh hoa nhưng vẫn giữ lại những nét bản sắc độc đáo, hay chúng ta chỉ biết chạy theo những thứ của người khác không một chút đắn đo?”
Theo:Blog Dementor